Kladovske tvrđave


U blizini Kladova, na rastojanju ne većem od 15 km, podignuto je nekoliko srednjovekovnih tvrđava – gradova: tvrđava na ostrvu Adakale (Adakaleh), zatim terasasta-stenovita tvrđava Elizabeta (Elisabehfort) na desnoj, srpskoj obali Adakalea, potom, tvrđava nizvodno na Banatskom ostrvu (Banalui) i najzad Kladovska tvrđava – grad sa pristaništem Fetislam/Fet(h) islam). Kao i sva vojna, srednjovekovna zdanja i ove tvrđave su nosile pečat izrazite sigurnosti, a naročito je bila čuvena čvrstina njihovih kazamata. U periodu 1717-1739, grade se bastione, artiljerijske fortifikacije, zasnovane na principima odbranbenih sistema maršala Vobana. Venac bastiona, domljen sa mnogo uglova, dopirao je svuda gotovo do same ivice obala.

7081cca2f9cd0c06f2cce9e93d01dda9_L

Turci prvi put zaposedaju ovu teritoriju u XIV veku. Razorivši ranije fortifikacije i naselja, grade svoje karakteristične građevine, uz upotrebu materijala sa porušenih, starijih struktura. Rečnu bazu za dalja osvajanja i kontrolu Dunava, poznatu pod imenom Fetislam (Fet(h) islam), Turci postavljaju na samoj obali na mestu starijeg srednjovekovnog kastela.

Oko pomenutih srednjovekovnih vojnih položaja, razvijaju se značajna, civilna naselja, grade pristaništa i tehnička postrojenja, sa kapacitetima neophodnim, pre svega, za odvijanje i regulaciju saobraćaja ovim delom Dunava, punim prirodnih opasnosti za sigurnu plovidbu. Uz naselja se nalaze nekropole i srednjovekovni hramovi (crkve i /ili džamije).

kladovska_tvrdjava2

Pod imenom Kladovo – Novigrad ((Cladova, Kladowa), ovo mesto se prvi put pominje u XVI veku. O Kladovu, tokom XVII, XVIII, XIX veka, značajne podatke pružaju austrijski vojni izveštaji i drugi izvori, obzirom da je to period dugotrajnih, austro/srpsko-turskih ratova. Iz ovih izvora, između ostalog, saznajemo da je teritorija Kladova bila poprište najžešćih sukoba zaraćenih država i da je, u više navrata, bila pod vlašću Austrije, kada su se, na njenoj strani, borili i srpski dobrovoljci. U ratu od 1787-1791, pod komandom kapetana Koče Anđelkovića, ovde je izginulo preko 60 srpskih dobrovoljaca, koje su Turci brutalno ubili. U Tekiji je, njima u čast podignut spomenik, 1927. godine (danas postoji replika sa obalne strane savremenog puta, pošto je original potopljen akumulacijom).

Kladovska tvrđava je ponovo u srpskim rukama u periodu 1819-1813, zahvaljujući vojvodi Petru Dobrnjcu, a tek nakon sloma ustanka, Turci je ponovo osvajaju i tada temeljito obnavljaju, ovoga puta poslednji put. Kladovo je sporazumno pripojeno Srbiji 1833, naporima kneza Miloša, kada je postignut sporazum sa sultanom da se muslimanski živalj iz Kladova i kopnenih delova Ključa, iseli na ostrvo Adakale. Ovim sporazumom, Turcima je dozvoljeno da drže svoje garnizone u Fetislamu, sve do 1867, godine. Turska vojska, u vreme kneza Mihajla, pored Kladovske, tada konačno napušta i sve značajne, srednjovekovne tvrđave- gradove Srbije (pomenuti su, kao i Kladovska, na čuvenom Spomeniku Knezu Mihailu, koji se nalazi u centru Beograda na Trgu Republike)

kladovska_tvrdjava3

Srednjovekovna Kladovska tvrđava, poznata i kao Fetislam, nalazi se danas sa leve strane magistralnog puta Tekija – Kladovo na samoj obali Dunava, na ulazu u grad Kladovo, iz severozapadnog pravca. Ovaj kompleks, pred današnjim Kladovom, čine dve, hronološki odvojene celine, nazvane Veliko i Malo utvrđenje.

Starije Malo utvrđenje, podignuto na vrhu najvišeg dela severoistočne obale tvrđave, vremenom je inkorporirano u strukture parametralnih zidova nekoliko puta veće, Velike, bastione tvrđave, drugačijeg arhitektonskog sklopa.

Velika tvrđava, građena kao bastiono utvrđenje, ima izduženu, pravougaonu-poligonalnu osnovu, sa bedemima koji se na nekim tačkama lome, menjajući smer, sa fortifikacionim planom usklađenim ne samo sa pogodnostima prirodnih rečno-kopnenih komunikacija i konfiguraciji terena obale, nego i poziciji starije, manje fortifikacije (Malo utvrđenje). Između krajnjih, najdužih tačaka osa unutar tvrđave, orjentisanih severoistok-severozapad i jugoistok-jugozapad, izmerena je dužina 480/260 m. Visoki bedemi, očuvani do nivoa šetne staze (širine od 8-14 m), završavaju se kamenim, zupčastim vencem (visine oko 4.60 m, mereno od donje kote temelja). Na svim uglovima, bedemi su ojačani jakim poligonalnim, isturenim kulama – špic bastiona, na približno jednakom međurastojanju, u sklopu svake stranice petougaone osnove velike tvrđave, sa šestim bastionom, na sredini jugozapadnog bedema, tačno naspram Malog kastela. Uopšteno, i bedemi i kule su zidani uz upotrebu pravilno tesanog i lomljenog kamena (vidljive očuvane zone). Čitav kompleks ove tvrđave je opkoljen i danas vidljivim, dubokim i širokim rovom (13-30 m) koji je nekada bio ispunjen vodom prirodnog rukavca Dunava. U svim bedemima su postojali uski, ozidani i zasvedeni prolazi i tri glavne kapije (širine oko 3,00 m), od kojih je jedna komunicirala direktno sa rekom Dunav (Dunavska). Sa kopnene strane, u tvrđavu se ulazilo pomoću pokretnih drvenih mostova, kroz dve kapije. Varoš i Orospi kapiju. Iznad zasvođenih ulaza kapija, građenih od tesanika, u trougaonom zabatu, u vreme poslednje reparacije struktura velike tvrđave, postavljene su manje mermerne ploče sa natpisima na turskom jeziku, panegiričkog sadržaja, kojima se, kao u vreme slavnih imperatora antike, veličalo ovo zdanje, sultan Mahmud II (1808.-1839.) koji se poredi sa Aleksandrom Velikim i arhitekta po imenu Izedin, koji je tvrđavu preuredio i postavio ove natpise.

U unutrašnjosti su sačuvane četiri velike građevine, različite namene, oružarnica, stambeni objekat, kasarna, barutni magacin, zatim i ostaci kaldrmisanih ulica i vodovodnih instalacija, koje se još uvek mogu videti u najbližoj okolini tvrđave, u zaleđu, na lokalitetu Butorki (solidno, čvrsto zidane kasnosrednjovekovne kaptaže za vodovod, odnosno vodovodne instalacije kojima su grad i tvrđava snabdeveni vodom). Kraj Varoš kapije, manja prostorija je bila namenjena straži a u samom južnom bedemu se nalaze lagumi-skloništa.

Malo utvrđenje, tipa kastela, pravougaonog oblika, inkorporirano u severoistočni bedem velike tvrđave, potpuno je drugačijeg arheološkog koncepta. Kastel je dužom stranom orjentisan u pravcu severoistok-jugozapad, a užom, severoistočnom stranom, prema Dunavu, slične orjentacije i gabarita kao starije, rimske tvrđave u okolini (Diana-Karataš, Carine/Butorke). Spoljnim perimetrom, ojačanim visokim kulama na severoistočnoj, dunavskoj strani, površine 90/100 h 50/60 m, obuhvaćen je unutrašnji, manji kastel, podignut na najvišem, jugozapadnom delu, dimenzija 25 h 35 m. Na uglovima je ojačan kružnim i danas visoko očuvanim kulama (4) i trougaonim ili pravougaonim, ojačanjima-bastionima, simetrično postavljenim sa spoljne strane njegovih bedema. Dodavanjem tzv. Aneks-kastela, dimenzija 25-40 m sa severoistočne, dunavske strane i dve pravougaone kule, na njegovim uglovima, ukupna površina je gotovo utrostručena. Ispred bedema je doboki rov, koji prati bedeme spoljnjeg perimetra, sa tri strane. U ovo utvrđenje se ulazilo na tri mesta, preko dve kapije na jugoistočnom i jedne, na jugozapadnom bedemu. Unutar njegovih bedema, evidentirane su građevine, koje su imale isključivo vojni karakter (magacini, stražare). U planovima starijih istraživača (Kanic), u centru tvrđave, zabeleženo je postojanje temelja – platforme većih dimenzija, najverovatnije jedne visoke i dominantne kule.

Oko Kladovske srednjovekovne tvrđave, širilo se civilno naselje, sa nekropolama, nastalo duž starih, drevnih dunavskih puteva, na teritoriji starijeg rimskog, kasnorimskog – ranovizantijskog – ranosrednjovekovnog grada (obala Dunava, od Karataša do Carine/Butorki). Gotovo tri veka (XVI XIX vek), ovde je takođe značajniji ekonomsko-trgovački centar Donjeg Dunava, sa čvrsto ozidanim kućama, hamamima/kupatilima sa saunom, česmama i konačištima/hanovima, školama/medresama, derviškim tekijama (musl. Kapele) zatim i brojnim ribarnicama, trgovinskim radnjama/bazarima.

jeftine avio karte


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *